Την άνοιξη του 2017 σε παγκόσμια πρωτιά, εφαρμόστηκε εκπαιδευτικό πρόγραμμα συγγραφής στη Βικιπαίδεια σε μαθητές της Τρίτης Τάξης Δημοτικού Σχολείου, στο 7ο Δημοτικό Σχολείο Καισαριανής, στην Αθήνα. Μέχρι στιγμής δεν έχει αναπαραχθεί αντίστοιχο πρόγραμμα στις ηλικίες αυτές με όμοιους διδακτικούς στόχους και και χώρο εργασίας την διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια στην οποία συγγράφουν ταυτόχρονα ενήλικες, σε παγκόσμια κλίμακα.

Το πρόγραμμα είχε διάρκεια 14 συναντήσεων (4 σε αίθουσα με βιντεοπροβολέα και 10 στο εργαστήριο πληροφορικής του Σχολείου), αρχικά μία φορά την εβδομάδα και τις δύο τελευταίες εβδομάδες από τρεις και από δύο φορές την εβδομάδα με σκοπό την επιτάχυνση και ολοκλήρωση των εργασιών, ελλείψει χρόνου για περισσότερες συναντήσεις. 26 μαθητές εργάζονταν σε ομάδες των τριών ή δύο (ένας μαθητής επέλεξε να εργαστεί μόνος του), σύμφωνα και με την διαθεσιμότητα των θέσεων εργασίας στην αίθουσα των υπολογιστών. Το πρόγραμμα λειτούργησε στο πλαίσιο της «ευέλικτης ζώνης» με ωριαίες ή δίωρες συναντήσεις.

Ημέρα 1 – γνωριμία με την Βικιπαίδεια

Έγινε γνωριμία με την Βικιπαίδεια. Χρησιμοποιήθηκαν οι τεχνικές του καταιγισμού ιδεών, των ερωτήσεων-απαντήσεων, της συζήτησης και της εμπλουτισμένης εισήγησης. Ενδεικτικές ερωτήσεις:

  • Από πού αντλούμε πληροφορίες;
  • Ξέρετε εγκυκλοπαίδειες που δεν είναι γραμμένες σε χαρτί;
  • Πού βρίσκονται αυτές οι εγκυκλοπαίδειες;
  • Πώς γράφονται;
  • Από ποιους γράφονται;
  • Πώς ελέγχουμε την εγκυρότητα ενός λήμματος;

Παρουσιάστηκε το interface της Βικιπαίδειας, διερευνήθηκαν λήμματα ως προς το ποιοι τα είχαν συγγράψει, την τεκμηρίωσή τους και το ιστορικό των διορθώσεων σε αυτά. Με βάση λεξικό στην βιβλιοθήκη της τάξης έγινε διόρθωση στο αμφιλεγόμενο θέμα της γραφής της λέξης «αυγό» / «αβγό» καθώς στην Βικιπαίδεια υπολειπόταν σε παρουσίαση ο ένας τύπος γραφής και οι μαθητές είχαν άποψη σε αυτό.

Το κίνητρο των μαθητών ενισχύθηκε μετά την παρατήρηση πως θα γίνουν οι ίδιοι δάσκαλοι για όλο τον κόσμο μέσα από το περιεχόμενο που θα συγγράψουν στη Βικιπαίδεια και πως όλοι μπορούν να γίνονται δάσκαλοι για όλους, στην οποία αντέδρασαν. Ο δάσκαλος τους εξήγησε πως ο επισκέπτης συντάκτης της Βικιπαίδειας ήταν δάσκαλος του δασκάλου τους, στη Βικιπαίδεια, και οι μαθητές αντέδρασαν περισσότερο λόγω της μεγαλύτερης ηλικίας του δασκάλου τους. Με την γνώση πως οι μαθητές γνώριζαν προγραμματισμό scratch ρωτήθηκαν ποιος θα έδειχνε στον άλλον πώς προγραμματίζει κανείς σε αυτό, οι μαθητές ή οι γονείς τους. Η προφανής απάντηση (οι μαθητές θα έδειχναν στους γονείς) ακολουθήθηκε από αναφωνήματα «θα γίνουμε δάσκαλοι!».

Ημέρα 2 – εγκυκλοπαιδικό ύφος γραφής

Στην επόμενη συνάντηση, μια εβδομάδα αργότερα, οι μαθητές είχαν πολλή όρεξη και ανυπομονησία για «να γίνουν δάσκαλοι» γράφοντας στη Βικιπαίδεια. Τους ζητήθηκε να γράψουν σε τετράδιο για το χωριό τους, τον τόπο διακοπών τους ή μιας κατασκήνωσης που πήγαν, για δέκα λεπτά. Έπειτα από μισή ώρα ξεκίνησε προσπάθεια για να σταματήσουν να γράφουν καθώς συνέχιζαν ακόμα. Κάποιοι μαθητές είχαν ξεπεράσει τις δύο σελίδες κειμένου και όλοι είχαν καταφέρει να συμπληρώσουν κείμενο 10 τουλάχιστον γραμμών. Στη συνέχεια τους ζητήθηκε να ανταλλάξουν τα κείμενα μεταξύ τους και να σημειώσουν πάνω σε αυτά, με κύκλους και ορθογώνια αντίστοιχα, τα σημεία που συναντούν σχολιασμούς και λόγο σε πρώτο και δεύτερο πρόσωπο. Έπειτα τα τετράδια συλλέχθηκαν και διαβάστηκαν φωναχτά όλες οι εργασίες. Την ώρα που διαβάζονταν ζητήθηκε από τους μαθητές να διακόπτουν την ανάγνωση με ένα «μπιπ», το οποίο θα σηματοδοτούσε πλέον απόκλιση από το εγκυκλοπαιδικό ύφος γραφής.

Μετά από την άσκηση εντοπισμού των υποκειμενικών στοιχείων στον λόγο συζητήθηκε η λογική, η φαντασία και το συναίσθημα. Όση ώρα προετοιμάζονταν τα κείμενα από τους μαθητές, σχεδιάστηκε στον υπολογιστή ένα δέντρο με το πρόγραμμα ζωγραφικής του Η/Υ. Οι μαθητές του έδωσαν το όνομα «το δέντρο της γνώσης» και εκφράστηκαν για αυτό με θέρμη. Με το πρόγραμμα ζωγραφικής έγινε περικοπή στα κλαδιά και τον κορμό και προέκυψαν δύο ορθογώνια σχήματα. Η φαντασία και το συναίσθημα αποκόπηκαν από τη ζωγραφιά και έγινε σύνδεση του πώς οι ενήλικες κάνουν το ίδιο και φαίνονται να λειτουργούν περισσότερο με λογική παρά με φαντασία και συναίσθημα. Εξηγήσαμε πως στη συγγραφή στη Βικιπαίδεια θα λειτουργήσουμε ως ενήλικες και θέσαμε υπόσχεση πως τη φαντασία και το συναίσθημα που θα χάσουμε στο μάθημα της Βικιπαίδειας θα τα χρησιμοποιούμε πιο έντονα στα υπόλοιπα σχολικά μαθήματα.